O instytucji obrony koniecznej cz. 2

Ignorantia iuris nocet (łac. nieznajomość prawa szkodzi). Granice i warunki obrony koniecznej podlegają szerokiej interpretacji, która nie zawsze jest jasna. Przykładem może być interpretacja samego zamachu bezpośredniego. O źródle prawnym i ogólnym zarysie instytucji obrony koniecznej pisałem TU, dziś skupię się na współmierności obrony koniecznej oraz o sytuacjach szczególnych w obronie koniecznej.

 

Na początku przedstawię dwa terminy: eksces intensywny i eksces ekstensywny, które ułatwią zrozumienie późniejszych wyjaśnień.
Eksces intensywny czyli niewspółmierność obrony, występuje w przypadku zastosowania niewspółmiernych środków i sposobów obrony do stopnia niebezpieczeństwa zamachu.
Eksces ekstensywny to niewspółczesność obrony, występuje w przypadku, gdy obrona jest przedwczesna lub spóźniona, czyli gdy zamach nie nastąpił lub napastnik zaniechał już zamachu (po fakcie).  W razie oskarżenie w przypadku przekroczenia granicy kontratypu pomoże Kancelaria Tarnów.

 

Kolejną rzeczą wymagającą omówienia są środki dozwolone w obronie koniecznej, ponieważ ta kwestia generuje niejednokrotnie problemy w orzecznictwie. Według wyrażenia Sądu Najwyższego z dnia 23.07.1980 roku „instytucja obrony koniecznej pozwala na użycie każdego niezbędnego środka obrony w celu odparcia bezpośredniego i bezprawnego zamachu na życie lub zdrowie, zaś rodzaj użytego narzędzia nie może przesądzać o przekroczeniu tej obrony, jeżeli odpierający zamach nie rozporządzał innym, mniej niebezpiecznym narzędziem.” Wynika z tego, że dobór środków do obrony jest dość dowolny z wyłączeniem środków reglamentowanych, bez posiadania odpowiednich uprawnień (nielegalne posiadanie broni.) Istnieje także orzeczenie Sądu najwyższego w brzmieniu: „działanie obronne sprawcy działającego w obronie koniecznej przekraczać musi swą intensywnością intensywność zamachu, by było ono skuteczne.” Takie orzeczenia w połączeniu z wymienionymi w poprzednim artykule zapisami kodeksu umożliwiają skuteczną obronę i faktycznie w większości przypadków sądy uniewinniają lub nakładają relatywnie niskie kary na osoby broniące się. W temacie współmierności obrony należy wspomnieć, że dotyczy ona intensywności i musi być nie większa niż to konieczne do skutecznej obrony (obroną konieczną nie jest spowodowanie uszczerbku u napastnika, który zaniechał zamachu, udział w bójce, zamach sprowokowany). Współmierność obrony koniecznej można opisać jako zależność między środkami, intensywnością i celem zamachu, a zastosowaną obroną (na przykładzie kontrastu można powiedzieć, że postrzelenie złodzieja jest przekroczeniem obrony koniecznej.)

 

W temacie sytuacji szczególnych warto wspomnieć, że stan silnego wzburzenia, strachu może być okolicznością wyłączającą lub ograniczającą odpowiedzialność karną osoby odpierającej zamach (w przypadku przekroczenia granicy kontratypu). Reguluje to  Art 25. § 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. Ocena sytuacji, stopnia niebezpieczeństwa i innych okoliczności jest jednak subiektywna i podlega interpretacji przez sąd. Zwykle instytucja obrony koniecznej działa sprawnie i nie powinno być sytuacji, w której skazuje się osobę odpierającą zamach, a pojawiające się odwrotne sytuacje najczęściej są wynikiem niewłaściwej interpretacji, dlatego adwokat może w takim przypadku przyjść z pomocą. Powtórzę jeszcze na koniec, że warto znać swoje prawa, bo nieznajomość prawa szkodzi. W następnym artykule napiszę o prawach osoby zatrzymanej, podejrzanej, a także o interpretacji wykroczenia, występku i przestępstwa.

 

Maciej Iwanczewski

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *